Genişletilmiş Açıklama
Kereviz ve kereviz tohumu, mide ve ciğer rahatsızlıklarında, idrar artırıcı ve böbrek sağlığı için kullanılır. Ayrıca baş ağrısı, basur, cilt lekeleri ve öksürük gibi durumlarda faydalıdır. Ancak ham hali soğuk ve öldürücü olabilir, dikkatle kullanılmalıdır. Kullanım bağlamı olarak Gaz, İshal, Safra, Öksürük, Ateş başlıklarıyla ilişkilendirilmiştir. Hazırlama bilgisi: Tohumları kavrulup yenir veya suyu gül yaprağı ile karıştırılıp içilir. Gül yaprağı ve topalak ile yakılıp mideye sürülür. Suyu gül yaprağı ile karıştırılıp hamama gidip sürülür. Sirke ile suda gül yaprağı yakılır. Şeker ve inek yağı ile karıştırılıp yedi gün içilir. Uygulama şekli: Yemek, çiğnemek, yakmak, sürmek, buruna sürmek, içmek, hamama gidip sürmek. Kayıtta dikkat edilmesi gereken nokta olarak şu ifade yer alır: Değilmiş kereviz tohumu verilmemelidir, özellikle öksürük hastalarına., Nikris hastalığında değilmiş hali kullanılmamalıdır., Hamama ıslah edici olarak kullanılırken dikkatli olunmalıdır.
Kullanım Alanları
Kereviz yel olan kimselere fayda eder. Ciğer zahmetine, soğuktan olursa, faydalıdır. Sürekli yeseler ve tohumundan çiğneseler faydalıdır. Bir dirhem kereviz humarı (ateşi) söndürür, mideyi kuvvetlendirir, benzin sarılığını giderir, ciğer ve dalak sıvılarını artırır ve idrarı artırır, böbreği yağlandırır, kavuk (dil) arıdır. Eğer gül yaprağıyla ve topalakla yakılıp mideye sürülürse mideyi ıslah eder. Koklanırsa baştaki yelleri dağıtır. Basur (hemoroid) yakılırsa faydalıdır. Bersina (bir çeşit ot) iyi kokuludur, mideyi kızdırır, mideyi ve ciğeri kuvvetlendirir, yelleri dağıtır, göze cila verir, başı kuvvetlendirir, nefesi ferahlatır. Suyunu gül yaprağıyla karıştırıp üç kere hamama gidip sürülürse kara bereyi (cilt lekesini) giderir. Buruna sürülürse kalbi ve nefesi kuvvetlendirir, çok faydalıdır. Bazak insan tükürüğüdür. Buzar tohumlardır. Bezr-i katana (yonca tohumu) harareti söndürür, susuzluğu ve gussayı (hiddeti) dindirir. Kavrulmuşu ishal keser. Issı şişlere yakılırsa faydalıdır. Nikris (idrar yolu hastalığı) için sirke ile suda gül yaprağı yakılırsa uygundur. Dikkat edilmelidir ki bunun değilmiş (ham) hali çok soğuk olur ve öldürücüdür. Hustisan (öksürük) için ma‘stimlara (göğüs hastalıklarına) verilir, ancak değilmiş verilmez. Bezriil-kerefs-i bestani (bahçe kerevizi tohumu) ikinci derece hararetli ve kurudur. İdrar artırır, böbrek ve ciğer sıvılarını artırır, incir suyu ile birlikte kullanılırsa faydalıdır. Sokucu canavarların ısırığına faydalıdır. Yan ağrılarında da faydalıdır. Kavl-i Serif (Serif’in sözü) bu kadar şeker ve inek yağı katıp yedi gün içilirse çok faydalıdır, ancak gıdası şişmanlatıcıdır. Hamama ıslah eder. Bezriil-hubbazi (ebegümeci tohumu) hararet ve rutubette mütedildir. Sine (göğüs) öksürüğünü giderir, bağırsak süründüsüne, gıbana ve yarasına faydalıdır. Ağrılara ve beyaz akıntıya da nef verir. Bezriir-ratbe (beyaz yonca tohumu) hararetli ve rutubetlidir, azıcık nefhi vardır, miaca (adet) kuvvet verir, sütü artırır, daye ve cariyelere verilirse uygundur.
Farmakolojik Özellikler
Kereviz için modern farmakolojik bilgi sınırlıdır. Bu kayıt tedavi iddiası kurmadan tarihsel farmakoloji ve geleneksel drog sınıflandırması içinde ele alınmalıdır.
PubMed üzerinde ilişkili başlıklarda görülen çalışmalar arasında “Antiadhesive hydroalcoholic extract from Apium graveolens fruits prevents bladder and kidney infection against uropathogenic E. coli.”; “Antiadhesive phthalides from Apium graveolens fruits against uropathogenic E. coli.”; “Phytochemistry and Pharmacology of Medicinal Plants Used by the Tenggerese Society in Java Island of Indonesia.” gibi yayınlar yer alır. Bu yayınlar kullanım tavsiyesi değil, araştırma bağlamını gösteren kaynak işaretleri olarak değerlendirilmelidir.
Bu bölümdeki bilgiler etkinlik veya tedavi vaadi olarak değil; maddenin kimyasal yapı, tarihsel drog kullanımı ve modern araştırma bağlamındaki yerini açıklamak için verilmiştir.
Yan Etkiler
Kerevizin değilmiş (ham) hali çok soğuk olup öldürücüdür., Fazla kullanımı mideyi kızdırabilir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Değilmiş kereviz tohumu verilmemelidir, özellikle öksürük hastalarına., Nikris hastalığında değilmiş hali kullanılmamalıdır., Hamama ıslah edici olarak kullanılırken dikkatli olunmalıdır.
Editöryal Not
## Osmanlı Kaynaklarında
Kereviz, Osmanlı tıp metinlerinde adı geçen maddelerden biridir. Kayıtlarda özellikle gaz, ishal, safra, öksürük, ateş, idrar zorluğu, yara, cilt lekesi, baş ağrısı, sinirsel huzursuzluk başlıklarıyla ilişkili reçete ve uygulamalar içinde anıldığı görülür.
Ana kaynakta verilen bilgi günümüz Türkçesiyle şöyle özetlenebilir: Kereviz yel olan kimselere fayda eder. Ciğer zahmetine, soğuktan olursa, faydalıdır. Sürekli yeseler ve tohumundan çiğneseler faydalıdır. Bir dirhem kereviz humarı (ateşi) söndürür, mideyi kuvvetlendirir, benzin sarılığını giderir, ciğer ve dalak sıvılarını artırır ve idrarı artırır, böbreği yağlandırır, kavuk (dil) arıdır. Eğer gül yaprağıyla ve topalakla yakılıp mideye sürülürse mideyi ıslah eder. Koklanırsa baştaki yelleri dağıtır. Basur (hemoroid) yakılırsa faydalıdır. Bersina (bir çeşit ot) iyi kokuludur, mideyi kızdırır, mideyi ve ciğeri kuvvetlendirir, yelleri dağıtır, göze cila verir, başı kuvvetlendirir, nefesi ferahlatır. Suyunu gül yaprağıyla karıştırıp üç kere hamama gidip sürülürse kara bereyi (cilt lekesini) giderir. Buruna sürülürse kalbi ve nefesi kuvvetlendirir, çok faydalıdır. Bazak insan tükürüğüdür. Buzar tohumlardır. Bezr-i katana (yonca tohumu) harareti söndürür, susuzluğu ve gussayı (hiddeti) dindirir. Kavrulmuşu ishal keser. Issı şişlere yakılırsa faydalıdır. Nikris (idrar yolu hastalığı) için sirke ile suda gül yaprağı yakılırsa uygundur. Dikkat edilmelidir ki bunun değilmiş (ham) hali çok soğuk olur ve öldürücüdür. Hustisan (öksürük) için ma‘stimlara (göğüs hastalıklarına) verilir, ancak değilmiş verilmez. Bezriil-kerefs-i bestani (bahçe kerevizi tohumu) ikinci derece hararetli ve kurudur. İdrar artırır, böbrek ve ciğer sıvılarını artırır, incir suyu ile birlikte kullanılırsa faydalıdır. Sokucu canavarların ısırığına faydalıdır. Yan ağrılarında da faydalıdır. Kavl-i Serif (Serif’in sözü) bu kadar şeker ve inek yağı katıp yedi gün içilirse çok faydalıdır, ancak gıdası şişmanlatıcıdır. Hamama ıslah eder. Bezriil-hubbazi (ebegümeci tohumu) hararet ve rutubette mütedildir. Sine (göğüs) öksürüğünü giderir, bağırsak süründüsüne, gıbana ve yarasına faydalıdır. Ağrılara ve beyaz akıntıya da nef verir. Bezriir-ratbe (beyaz yonca tohumu) hararetli ve rutubetlidir, azıcık nefhi vardır, miaca (adet) kuvvet verir, sütü artırır, daye ve cariyelere verilirse uygundur.
Kayıtlarda dikkat çeken uyarılar arasında kerevizin değilmiş (ham) hali çok soğuk olup öldürücüdür., fazla kullanımı mideyi kızdırabilir.; değilmiş kereviz tohumu verilmemelidir, özellikle öksürük hastalarına., nikris hastalığında değilmiş hali kullanılmamalıdır., hamama ıslah edici olarak kullanılırken dikkatli olunmalıdır. gibi notlar bulunmaktadır.
Modern adlandırmada bu kayıt çoğunlukla Apium graveolens ile ilişkilendirilmektedir; eski bitki adlarında eşleşme hataları olabileceği için bu bilgi yorum niteliğinde değerlendirilmelidir.
## Modern Botanik ve Ansiklopedik Bilgi
Kereviz, modern botanikte çoğunlukla Apium graveolens adıyla ilişkilendirilen bir kayıt olarak değerlendirilir.
Ansiklopedik kaynaklarda öne çıkan bilgiler şöyle özetlenebilir: Apium graveolens, known in English as celery, is an Old World species of flowering plant in the family Apiaceae. It was first described by Carl Linnaeus in 1753.
## Farmakolojik ve Kimyasal Özellikler
Kereviz için modern farmakolojik bilgi sınırlıdır. Bu kayıt tedavi iddiası kurmadan tarihsel farmakoloji ve geleneksel drog sınıflandırması içinde ele alınmalıdır.
PubMed üzerinde ilişkili başlıklarda görülen çalışmalar arasında “Antiadhesive hydroalcoholic extract from Apium graveolens fruits prevents bladder and kidney infection against uropathogenic E. coli.”; “Antiadhesive phthalides from Apium graveolens fruits against uropathogenic E. coli.”; “Phytochemistry and Pharmacology of Medicinal Plants Used by the Tenggerese Society in Java Island of Indonesia.” gibi yayınlar yer alır. Bu yayınlar kullanım tavsiyesi değil, araştırma bağlamını gösteren kaynak işaretleri olarak değerlendirilmelidir.
Bu bölümdeki bilgiler etkinlik veya tedavi vaadi olarak değil; maddenin kimyasal yapı, tarihsel drog kullanımı ve modern araştırma bağlamındaki yerini açıklamak için verilmiştir.
## Günümüzde Kullanımları
Günümüzde Apium graveolens, çoğunlukla botanik, geleneksel tıp tarihi, farmakognozi ve doğal ürün araştırmaları bağlamında ele alınır.
Aromatik özellik taşıyan maddeler gıda, baharat, parfümeri, kozmetik veya uçucu yağ literatüründe ayrıca değerlendirilebilir.
Harici kullanım kayıtları bulunan maddeler günümüzde daha çok kozmetik, doğal içerik ve geleneksel bakım ürünleri bağlamında incelenir.
Sindirim sistemiyle ilişkilendirilen tarihsel kullanımlar modern anlatımda doğrudan kullanım önerisi olarak değil, farmakoloji tarihi ve geleneksel drog sınıflandırması olarak sunulmalıdır.
## Kaynaklar ve Ek Okumalar
– Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Apium_graveolens
– Britannica arama: https://www.britannica.com/search?query=Apium+graveolens
– PubMed arama: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Apium+graveolens
– Google Scholar arama: https://scholar.google.com/scholar?q=Apium+graveolens
– Kew POWO arama: https://powo.science.kew.org/results?q=Apium+graveolens
– PubMed: Antiadhesive hydroalcoholic extract from Apium graveolens fruits prevents bladder and kidney infection against uropathogenic E. coli. — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29496563/
– PubMed: Antiadhesive phthalides from Apium graveolens fruits against uropathogenic E. coli. — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30904704/
– PubMed: Phytochemistry and Pharmacology of Medicinal Plants Used by the Tenggerese Society in Java Island of Indonesia. — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36364351/
## Not
Bu içerik tarihsel Osmanlı tıp kayıtları ile modern ansiklopedik kaynakların sadeleştirilmiş bir derlemesidir. Tanı, tedavi veya kullanım önerisi niteliği taşımaz.